Opnun: Óður til gleðinnar
Verið hjartanlega velkomin á opnun sýningarinnar Óður til gleðinnar eftir úkraínska listamannahópinn Open Group föstudaginn 5. júní kl. 18:00 í Nýló. Sýningin er hluti af Listahátíð í Reykjavík og sýningarstjóri er Marta Czyż.
Sýningin Óður til gleðinnar eftir listamanna hópinn Open Group byggir á benni reynslu þeirra af stríðinu í Úkraínu. Ásamt undirliggjandi spurningum um samtíma samfélag – mörk þess, skilyrði og grundvallar forsendur. Titill sýningarinnar vísar til níundu sinfóníu Beethoven sem einnig er þekkt sem Evrópusöngurinn og verður ákveðinn útgangspunktur á sýningunni. Á sama tíma og honum er ætlað að vera tákn um frið og samstöðu í Evrópu, heldur Úkraína áfram að berjast fyrir sjálfstæði sínu. Mishljómur þessi er ekki aðeins pólitísk staðreynd; heldur upplifuð reynsla sem gegnsýrir listrænt ferli listamannanna og afhjúpar þá óneitanlegu togstreitu sem felst í Evrópuverkefninu. Það er einmitt innan þessarar spennu sem Open Group starfar. Með því að gera samstarf að þungamiðju í því starfi skapa listamennirnir verk sem byggja á samvinnu við fólk með fjölbreyttan bakgrunn, framkvæmd í sérstöku samhengi og á tilteknum tíma. Verk þeirra taka oft á sig mynd „opinna aðstæðna“ – tilraunakenndra uppsetninga þar sem fólk og rými mætast og merking verður til í gegnum þátttökuferlið. Þar sem samfélagið birtist hvorki sem sjálfsagt eða fastmótað fyrirbæri heldur sem samband sem þarf stöðugt að semja um.
Í þessum skilningi sýnir Óður til gleðinnar ekki aðeins veruleika stríðsins, heldur dregur einnig fram áhrif þess á reynslu einstaklinga og samfélaga. Eftir marga mánuði átaka, ofbeldis og óvissu býr fólk í Úkraínu við ótta, áföll og flótta. Stríðinu fylgir jafnframt efnislegt tjón: íbúðir, hús, söfn, innviðir og menningararfur glatast. Listamennirnir leitast við að fanga þessar stundir missis, bæði þær sem eru sýnilegar og ósýnilegar, og umbreyta þeim í form sem gerir kleift að miðla reynslunni og vinna úr henni. Í þessu samhengi verður tvíræðni Evrópuverkefnisins skýr. Það varð til í kjölfar hörmunga 20. Aldarinnar: heimsstyrjaldanna tveggja, helfararinnar og nauðungarflutninga í þeim tilgangi að skapa rými þar sem komið yrði í veg fyrir að slíkt ofbeldi endurtæki sig. Stríð samtímans sýnir hins vegar að sagan er ekki afstaðin og að hugmyndin um einingu er enn viðkvæm og ófullkomin. Spurningin um Evrópu – hvað hún er og hvar mörk hennar liggja – snýst því ekki lengur aðeins um landafræði eða stjórnmál, heldur einnig um ábyrgð og hæfni til samkenndar.
Í þessu samhengi er Óður til gleðinnar ekki aðeins svar við hugmyndinni um evrópska einingu, heldur reynir jafnframt á hana. Hann sýnir að samfélag er ekki varanleg og fullmótuð heild, heldur eitthvað sem birtist á ögurstundum sem verkefni sem enn á eftir að skapa. Bræðralagið sem felst í táknmynd óðsins hættir þannig að vera óhlutbundin hugsjón og verður að áþreifanlegri viðleitni til að endurreisa frið. Uppruni evrópusöngsins skiptir hér einnig máli: hann er sóttur í níundu sinfóníu Ludwigs van Beethovens, við ljóð Friedrichs Schiller, og ber með sér upplýsingarsýn um alheimsbræðralag sem byggir á trú á sameiginlegt mannlegt eðli. Nútíma heimspekileg íhugun dregur þó þessa algildishugmynd í efa og bendir á sögulegar takmarkanir hennar og útilokanir. Óður til gleðinnar, sem tákn einingar, verður þannig vettvangur spennu milli yfirlýstrar samfélagshugsjónar og raunverulegra valdakerfa; milli þátttöku og útilokunar; milli hugsjónarinnar og pólitísks veruleika hennar. Verk Open Group leysa ekki þessar mótsagnir, heldur draga þær fram í dagsljósið. Þau sýna að samfélag er ekki eitthvað sem við eigum, heldur eitthvað sem verður til í samskiptum, reynslu og einnig á ögurstundu.
Verið hjartanlega velkomin á opnun sýningarinnar Óður til gleðinnar eftir úkraínska listamannahópinn Open Group föstudaginn 5. júní kl. 18:00 í Nýló. Sýningin er hluti af Listahátíð í Reykjavík og sýningarstjóri er Marta Czyż.
Sýningin Óður til gleðinnar eftir listamanna hópinn Open Group byggir á benni reynslu þeirra af stríðinu í Úkraínu. Ásamt undirliggjandi spurningum um samtíma samfélag – mörk þess, skilyrði og grundvallar forsendur. Titill sýningarinnar vísar til níundu sinfóníu Beethoven sem einnig er þekkt sem Evrópusöngurinn og verður ákveðinn útgangspunktur á sýningunni. Á sama tíma og honum er ætlað að vera tákn um frið og samstöðu í Evrópu, heldur Úkraína áfram að berjast fyrir sjálfstæði sínu. Mishljómur þessi er ekki aðeins pólitísk staðreynd; heldur upplifuð reynsla sem gegnsýrir listrænt ferli listamannanna og afhjúpar þá óneitanlegu togstreitu sem felst í Evrópuverkefninu. Það er einmitt innan þessarar spennu sem Open Group starfar. Með því að gera samstarf að þungamiðju í því starfi skapa listamennirnir verk sem byggja á samvinnu við fólk með fjölbreyttan bakgrunn, framkvæmd í sérstöku samhengi og á tilteknum tíma. Verk þeirra taka oft á sig mynd „opinna aðstæðna“ – tilraunakenndra uppsetninga þar sem fólk og rými mætast og merking verður til í gegnum þátttökuferlið. Þar sem samfélagið birtist hvorki sem sjálfsagt eða fastmótað fyrirbæri heldur sem samband sem þarf stöðugt að semja um.
Í þessum skilningi sýnir Óður til gleðinnar ekki aðeins veruleika stríðsins, heldur dregur einnig fram áhrif þess á reynslu einstaklinga og samfélaga. Eftir marga mánuði átaka, ofbeldis og óvissu býr fólk í Úkraínu við ótta, áföll og flótta. Stríðinu fylgir jafnframt efnislegt tjón: íbúðir, hús, söfn, innviðir og menningararfur glatast. Listamennirnir leitast við að fanga þessar stundir missis, bæði þær sem eru sýnilegar og ósýnilegar, og umbreyta þeim í form sem gerir kleift að miðla reynslunni og vinna úr henni. Í þessu samhengi verður tvíræðni Evrópuverkefnisins skýr. Það varð til í kjölfar hörmunga 20. Aldarinnar: heimsstyrjaldanna tveggja, helfararinnar og nauðungarflutninga í þeim tilgangi að skapa rými þar sem komið yrði í veg fyrir að slíkt ofbeldi endurtæki sig. Stríð samtímans sýnir hins vegar að sagan er ekki afstaðin og að hugmyndin um einingu er enn viðkvæm og ófullkomin. Spurningin um Evrópu – hvað hún er og hvar mörk hennar liggja – snýst því ekki lengur aðeins um landafræði eða stjórnmál, heldur einnig um ábyrgð og hæfni til samkenndar.
Í þessu samhengi er Óður til gleðinnar ekki aðeins svar við hugmyndinni um evrópska einingu, heldur reynir jafnframt á hana. Hann sýnir að samfélag er ekki varanleg og fullmótuð heild, heldur eitthvað sem birtist á ögurstundum sem verkefni sem enn á eftir að skapa. Bræðralagið sem felst í táknmynd óðsins hættir þannig að vera óhlutbundin hugsjón og verður að áþreifanlegri viðleitni til að endurreisa frið. Uppruni evrópusöngsins skiptir hér einnig máli: hann er sóttur í níundu sinfóníu Ludwigs van Beethovens, við ljóð Friedrichs Schiller, og ber með sér upplýsingarsýn um alheimsbræðralag sem byggir á trú á sameiginlegt mannlegt eðli. Nútíma heimspekileg íhugun dregur þó þessa algildishugmynd í efa og bendir á sögulegar takmarkanir hennar og útilokanir. Óður til gleðinnar, sem tákn einingar, verður þannig vettvangur spennu milli yfirlýstrar samfélagshugsjónar og raunverulegra valdakerfa; milli þátttöku og útilokunar; milli hugsjónarinnar og pólitísks veruleika hennar. Verk Open Group leysa ekki þessar mótsagnir, heldur draga þær fram í dagsljósið. Þau sýna að samfélag er ekki eitthvað sem við eigum, heldur eitthvað sem verður til í samskiptum, reynslu og einnig á ögurstundu.
