CharlieHotelEchoEchoSierraEcho
Myndbandsstilla, 2010, DVD
Með leyfi: Sassa Trülzsch Galerie.

CHARLIEHOTELECHOECHOSIERRAECHO
20.05.10-26.06.10
Rosen/Wojnar

Myndlist þýska listamannatvíeykisins Nikolai von Rosen og Florian Wojnar þenur fyrirliggjandi aðstæður út með því að fjölga auðkennum. Þeir líta á sýningar sínar sem röð rannsókna sem tengja má hugmyndalist Joseph Kosuth.

"Við sviðsetjum myndlistarverk. Sviðin finnum við allsstaðar: á vinnustofu okkar, í sýningarýmum, í söfnum, í náttúrunni. Stundum er sviðið ljósmyndastofa, stundum er það leikmynd, stundum er það plötusnúðaborð. Og við finnum listaverkin út um allt: við fáum þau að láni frá söfnurum, við störfum með söfnum, við pöntum þau frá textílframleiðendum eða förum í sementsverksmiðjur."

Yfirlýsing þýska listamannatvíeykisins Rosen/Wojnar veitir innsýn í þær vinnuaðferðir sem þeir beita en afhjúpar auk þess blátt áfram viðhorf þeirra til listar almennt. Nikolai von Rosen og Florian Wojnar sem búa í Berlín og Zürich hafa unnið saman í rúman áratug. Þeir hafa kannað víddir þess sköpunarferlis sem ekki er aðeins fyrir hendi við gerð listaverka heldur einnig við framsetningu listar og upplifun hennar. Þeir fara með afgerandi hætti á skjön við rótgróna skipan listrænna miðla en segja má að Rosen/Wojnar treysti þó á ákveðin tæki og tól svo sem  sveigjanleika og flæði. Á gamansaman hátt beina þeir verkum sínum út fyrir mörk viðtekinna venja listsköpunar og -upplifunar, til dæmis með því að brengla hugmyndina um uppruna listaverksins. Hver er sá hluti þess sem er skapaður frá grunni, fundinn, fyrirkomið, undirstrikaður, aðlagaður eða hulinn? Listamennirnir véfengja hina sígildu tvenningu efnis og innihalds og leggja þess í stað áherslu á staðsetningu og viðtökur þar sem litið er til áhorfandans sem ómissandi samverkamanns. Verk þeirra bera með sér óbeina tilvísun í þá umbreytingu efnis sem getur átt sér stað fyrir tilstuðlan félagslegra samskiptakerfa eins og listar. Hugmyndin um listamanninn sem gullgerðarmann sem skapar eitthvað mikilsvert úr engu hlýtur að byggjast á vilja áhorfandans til að taka þátt í ferlinu.


Í tengslum við yfirstandandi úrvinnslu Nýlistasafnsins þar sem saga þess er skoðuð og rýnt í listaverka- og skjalasafnið var Rosen/Wojnar boðið á staðinn til rannsókna og að túlka úttekt sína á safninu í sýningu á Listahátíð í  Reykjavík. Yfirskrift sýningarinnar endurspeglar útgangspunkt þeirra, samsett úr samskiptakóða fyrir bókstafi stafrófsins sem stafar í raun orðið CHEESE. Í anda áherslunnar á ljósmyndir sem Listahátíð leggur upp með er sett fram dulkóðað  ákall um að einhver brosi áður en smellt er af ljósmynd. Eins og oft á sér stað í verkum þeirra félaga sem taka á samskiptum listamanns og áhorfanda er spurningunni um hvor standi hvoru megin myndavélarinnar haldið opinni en stofnunarvaldið er undirstrikað, að þessu sinni með kerfisbundnum að ekki sé sagt hernaðarlegum samskiptaaðferðum. Bæði yfirskrift sýningarinnar og yfirlýsing listamannanna ýta undir  tilfinningu sviðssetningar sem síðan er gegnumgangandi á sýningunni sjálfri. Fyrir miðju er til sýnis hár hlutur, sveigt form sem teygir sig uppávið frá gólfinu í bröttum fláa. Annarsvegar kallar hann fram í hugann geómetrískan skúlptúr í anda mínímalískrar fagurfræði en á hinn bóginn og í tengslum við önnur verk á sýningunni minnir hann á pappírsrúllur á ljósmyndastofu sem gegna hlutverki bakgrunns. Hér er komin fyrsta ráðgátan af mörgum sem lagðar eru fram á sýningunni.


Í myndbandsverki sjást listamennirnir að störfum í hálfgerðu ljósmyndastúdíói þar sem þeir kynna eitt listaverk af öðru. Þeir staðsetja hvert verk fyrir sig á stól frammi fyrir einhvers konar bakgrunnsrúllu og gefa í skyn að verið sé að taka portrett af listinni. Farið er með öll verkin sem valin eru af handahófi úr listaverkasafni Nýlistasafnsins eins og einstaklinga og þau látin setjast á stóla úr eigu safnsins. Í sýningarrýminu er ein ljósmynd sem gæti hafa orðið til í svipuðu ferli og sýnir hlut sem settur hefur verið á gamaldags bláan stól frammi fyrir rauðum bakgrunni. Skúlptúrinn er í anda annarra þrívíðra verka Rosen/Wojnar sem þeir hafa áður sýnt, gerður á þann hátt að steypu er hellt ofan í eigin umbúðir og síðan er pappírspokinn fjalægður eftir að efnið harðnar. Myndin setur fram þá spurningu hvert sé hið raunverulega listaverk, skúlptúrinn sem tyllt er á stól í stúdióinu eða ljósmyndin sem er til sýnis í safninu? Það kemur á daginn að rauði bakgrunnurinn í portrettinu er líka verk eftir Rosen/Wojnar, úr seríu þeirra af uppstilltum, einlitum málverkum. Þetta smáatriði í ljósmyndinni færir áhorfandann að verkunum baka til í Nýlistasafninu. Þar eru nokkur málverk til sýnis en gestir ættu nú að hafa áttað sig á því að ekki er allt sem sýnist.


Innri salurinn hefur að geyma nokkra málaða striga, hvern í sínum lit og hvíla þeir á þar til gerðum búkkum. Ólíkt því að vera spenntur á blindramma á hefðbundinn hátt er striginn lagður yfir stangir líkt og leður til þerris við sútun sem bíður fullvinnslu. Á brúnunum ber striginn þess þó merki að hafa einhvern tímann áður verið strekktur og sé grannt skoðað má sjá móta fyrir áferð undir litnum. Þessi verk eru í raun gömul málverk sem meðlimir íslensku listaflórunnar ánöfnuðu til verkefnisins og málað hefur verið yfir. Enn mást í burt mörk listrænnar tjáningar í meðförum Rosen/Wojnar og jafnframt hugmyndin um að myndlist sé bundin í tíma og rúmi og verkin opnast fyrir samskiptum og nýjum hugrenningatengslum. Í vinnuferlinu að baki þessum verkum takast á eiginleikar sem tengjast því sem er innbyggt í listaverk, því sem er varpað á það og þess óræða sem ekki verður njörvað niður. Þegar gamalt málverk hefur verið gefið í hendur Rosen/Wojnar, tefla listamennirnir skák sín á milli. Á því augnabliki í skákinni sem þeir eru sammála um að áhugaverð spenna hafi myndast, stöðva þeir leikinn og mála samsvarandi stöðu yfir málverkið –bæði taflborðið sjálft og stöðu taflmannanna. Eftir að hafa hulið eldra verkið með nýju, ganga þeir skrefinu lengra og mála einn lit yfir allan strigann og hengja á slá til frekari úrvinnslu.


Rosen/Wojnar eru einarðir í þeirri afstöðu að verk sem birtast á sýningum þeirra sé ekki hægt að rekja beint til þeirra eigin fjögurra handa. Vinnuaðferðir þeirra krefjast þess að við vörpum fyrir róða fyrirfram gefnum hugmyndum okkar um list og fara fram á að við tökum þátt í því skapandi ferli sem umlykur hana. Þeir hafa ánægju af að snúa hlutunum á haus og hafa endaskipti á hlutverkum. Hver veit nema að á safninu sé falin myndavél, þannig að þegar dagsskipunin er CHEESE! er ef til vill  betra að brosa, bara til að vera viss.

texti: Markús Þór Andrésson
þýðing: Guðbjörg Hjartardóttir Leaman

Sýningin er framlag Nýlistasafnsins til Listahátíðar í Reykjavík og styrkt af Goethe-Institut.